Nga Redaksia:
Pak javë pas goditjes së bujshme të një grupi të strukturuar kriminal në krye të Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), mazhoranca socialiste sjell në Kuvend një projektligj që ndryshon rrënjësisht mënyrën se si menaxhohen tenderat e infrastrukturës digjitale të shtetit.
Me firmën e deputetit të PS-së, Erjon Malaj, propozohet që AKSHI të mos kryejë më prokurime dhe të mos lidhë kontrata për ndërtimin dhe mirëmbajtjen e sistemeve dhe platformave digjitale. Këto kompetenca do t’i kalojnë një shoqërie aksionere TIK, me pjesëmarrje publike dhe private, ku shteti do të zotërojë të paktën 51 për qind të aksioneve.
Një ligj i ri, menjëherë pas një hetimi të madh
Nisma ligjore vjen menjëherë pas hetimit të Prokurorisë së Posaçme, e cila zbuloi ekzistencën e një grupi të strukturuar kriminal në krye të AKSHI-t, i dyshuar se kontrollonte tendera me vlerë dhjetëra milionë euro në infrastrukturën digjitale të shtetit.
Mes të pandehurve ndodhen drejtoresha jetëgjatë e AKSHI-t, Mirlinda Karçanaj, si dhe biznesmeni Ergys Agasi, të akuzuar për shkelje të barazisë në tendera, në bashkëpunim dhe në kuadër të grupit kriminal. Sipas hetimeve, tenderat e teknologjisë së informacionit ishin kthyer në një sistem të mbyllur, me fitime të larta dhe me konkurrencë të dyshimtë.
Në këtë klimë, projektligji i ri ngre pikëpyetje të forta: a është kjo një reformë për të rritur transparencën, apo një ristrukturim i mekanizmit të kontrollit mbi fondet publike?
Çfarë ndryshon konkretisht?
Projektligji kërkon shfuqizimin e disa pikave të neneve 4 dhe 29 të ligjit “Për qeverisjen elektronike”, duke i hequr AKSHI-t kompetencën për:
- Prokurime të qendërzuara për sistemet e IT;
- Lidhjen e kontratave për ndërtimin dhe mirëmbajtjen e platformave digjitale;
- Prokurimet e klasifikuara si “sekret shtetëror” për institucionet e administratës dhe ato të mbrojtjes e sigurisë.
Në vend të saj, propozohet krijimi ose autorizimi i një shoqërie aksionere TIK, e cila do të marrë në administrim sistemet dhe infrastrukturën e qeverisjes elektronike për zhvillim, operim dhe mirëmbajtje.
AKSHI, sipas draftit, do të kufizohet në funksione standardizuese teknike, arkitekturore dhe monitoruese – pra nga organ prokurues dhe zbatues, në një organ mbikëqyrës.
Shteti 51%, por kush kontrollon realisht?
Në letër, shteti do të mbajë të paktën 51% të aksioneve. Por praktika shqiptare e shoqërive me kapital të përzier ka treguar shpesh se kontrolli real nuk përcaktohet vetëm nga përqindja e aksioneve, por nga menaxhimi, kontratat dhe mënyra e operimit.
Institucionet publike do të paguajnë shoqëritë operatore TIK përmes kontratave shërbimi për mirëmbajtjen e sistemeve të tyre. Kjo krijon një model të ri financiar, ku infrastruktura digjitale e shtetit kalon nga një agjenci qendrore tek një entitet me logjikë tregtare.
Në një sektor ku normat e fitimeve neto kanë qenë jashtëzakonisht të larta në raport me të ardhurat – sidomos për subjektet që kanë përfituar tendera nga AKSHI – lind natyrshëm pyetja: a do të kemi një sistem më transparent, apo thjesht një filtër të ri për të njëjtët përfitues?
Model i ri apo zhvendosje përgjegjësie?
Nuk është hera e parë që mazhoranca socialiste përdor projektligje të iniciuara nga deputetë për të realizuar ndryshime të debatueshme ligjore. Gjatë legjislaturës së kaluar, kjo praktikë është aplikuar disa herë për çështje me ndjeshmëri të lartë politike dhe ekonomike.
Njëkohësisht, qeveria po lëviz drejt modeleve të shoqërive aksionere me kapital publik-privat edhe në sektorë të tjerë të ndjeshëm, përfshi mbrojtjen. Tani, radha duket se i ka ardhur zemrës digjitale të shtetit.
Nëse deri dje problemi ishte kontrolli i tenderave nga një grup i strukturuar kriminal brenda një agjencie shtetërore, sot sfida është më e madhe: kush do ta kontrollojë shoqërinë e re? Si do të garantohet konkurrenca? Dhe mbi të gjitha, a do të mbrohen të dhënat dhe siguria kombëtare në një strukturë me pjesëmarrje private?
Në një kohë kur hetimet për skandalin e AKSHI-t vijojnë, Kuvendi pritet të shqyrtojë një ligj që mund të ndryshojë arkitekturën e qeverisjes elektronike në Shqipëri për vitet në vijim.
Debati nuk është më thjesht teknik. Ai është politik, ekonomik dhe mbi të gjitha – strategjik për shtetin shqiptar.